صکوک ابزار تامین مالی اسلامی

صکوک ابزار تامین مالی اسلامی

۰۷ فروردين ۹۲ ، ۱۶:۵۰
سید محمد حسن ملیحی
۰۷ فروردين ۹۲ ، ۱۶:۴۸
سید محمد حسن ملیحی

عطر نگرس،

              رقص باد

                   نغمه شوق پرستو های شاد.

                                         خلوت گرم کبوتران مست

نرم نرمک می رسد اینک بهار

                                               خوش به حال روزگار 


http://www.sukuk.ir/images/M_images/noroz.jpg


موافقت اصولی انتشار اولین اوراق مرابحه برای شرکت صنعتی بوتان صادر شد

شرکت صنعتی بوتان (سهامی عام) از طریق انتشار اوراق مرابحه توسط نهاد واسط آبان با استفاده از خدمات شرکت رگولاتور ایران (سهامی خاص) به عنوان حق العمل کار جهت خرید مواد اولیه، اقدام به ساخت آبرگرمکن فوری گازسوز با سیستم روشن کننده لحظه ای (آیونایز) با ظرفیت حرارتی کمتر از 15000 و گرید B نموده است.

این اوراق 2 ساله و با نرخ 20 درصد به مبلغ 301306میلیون ریال به صورت با نام از طریق فرابورس عرضه خواهد شد.

موافقت اصولی عرضه اوراق اجاره شرکت لیزینگ سایپا - شرکت خدمات بیمه ای رایان سایپا و شرکت خدمات بیمه ای سایان

شرکت لیزینگ سایپا - شرکت خدمات بیمه ای رایان سایپا و شرکت خدمات بیمه ای سایان جهت تأمین مالی پروژه های خود از سازمان بورس و اوراق بهادار، موافقت اصولی خود را جهت عرضه اوراق اجاره (صکوک اجاره) توسط نهاد واسط مالی شهریور اخذ نموده است.

این اوراق 4 ساله و با نرخ اجاره بهای 20 درصد به مبلغ 227865 میلیون ریال به صورت با نام از طریق فرابورس عرضه خواهد شد.

 

اوراق استصناع

یکی از ابزارهای مالی که در برخی از کشورای اسلامی از مرحله فکر گذشته و چند سالی است به مرحلة اجرا نیز رسیده است اوراق بهاداری است که براساس قرارداد استصناع (سفارش ساخت) طراحی شده است.

تعریف استصناع
واژه استصناع در لغت از باب استفعال از مادة «صنع» است و به معنای طلب و سفارش ساخت چیزی را می‌گویند و در استعمال عرفی عبارت از این است که کسی، ساخت شی‌ای را از صنعت‌گر یا هنرمندی تقاضا کند و در اصطلاح فقهی و حقوقی، استصناع قراردادی است که به موجب آن یکی از طرفین قرار داد، در مقابل مبلغی معین، ساخت و تحویل چیز مشخصی را در زمان معین نسبت به طرف دیگر به عهده می‌گیرد.
سه نکته در قرارداد استصناع وجود دارد که آن را از سایر قراردادها متمایز می‌کند، نخست این که، در قرارداد استصناع به طور معمول کالای مورد نظر (موضوع استصناع) موجود نیست و سازنده در آینده آن را ساخته و تحویل می‌دهد، دوم اینکه در قرارداد استصناع تهیة مواد اوّلیه و لوازم کار به عهدة سازنده است و سوم این که به‌طور معمول در زمان انعقاد قرارداد کل ثمن پرداخت نمی‌شود بلکه بخشی ازآ‌ن به عنوان پیش پرداخت داده می‌شود بخش دیگر به صورت دفعی یا تدریجی تا زمان تحویل کالا پرداخت می‌شود گاهی بخشی از آن به بعد از تحویل هم منتقل می‌شود.

تأمین مالی از طریق اوراق استصناع

دولت، شهرداری ها، شرکت های دولتی و بخش خصوصی برای تأمین مالی طرح های عمرانی و توسعه ای می توانند از طریق استصناع اقدام کنند. این عمل به دو روش مستقیم و غیر مستقیم قابل اجرا است.

استصناع مستقیم

در این روش وزارتخانه ها، شهرداری ها، شرکت های دولتی و خصوصی که در صدد احداث یا توسعه پروژه خاصی هستند و فاقد اعتبار مالی لازم برای انجام آن را در زمان حاضر می باشند، طبق قرارداد استصناع (صلح) ساخت پروژه مذکور را به پیمانکار (سازنده) مربوطه سفارش می دهند و در مقابل متعهد می شوند بها و اجرت پروژه را طبق زمان بندی مشخص (برای مثال پنج تا ده سال) به سازنده آن بپردازند. در این روش سفارش دهنده به جای پرداخت وجه نقد در سر رسیدهای مقرر، اقدام به اعطای اوراق بهادار استصناع متناسب با پیشرفت پروژه می کند. پیمانکار (سازنده) دریافت کننده اوراق بهادار استصناع می تواند صبر کند تا در سر رسید مقرر وجه اسمی سند را از سفارش دهنده دریافت کند و یا می تواند قبل از سر رسید، اسناد مذکور را در بازار ثانوی (بورس اوراق بهادار و یا فرابورس) بفروشد (تنزیل کند).

استصناع غیر مستقیم

گاهی پیمانکاران تمایل دارند به تناسب پیشرفت پروژه، بهای پروژه را دریافت کرده و با تحویل آن، تسویه حساب کنند. این افراد به معاملات مدت دار (بیش از طول احداث پروژه) و وارد شدن در بازارهای مالی علاقه ای ندارند. کما این که گاهی طرح چنان بزرگ و دارای ابعاد مختلف است که یک پیمانکار توان انجام آن را ندارد، در این موارد وزارتخانه ها و سازمان ها می توانند از طریق بانک ها وارد شوند. به این بیان که وزارتخانه احداث پروژه خاصی (مثل ساخت و تحویل یک فرودگاه بین المللی) را طبق قرارداد استصناع از یک بانک می خواهد. بانک متعهد می شود در قبال مبلغ مشخصی که بر اساس زمان بندی معین (برای مثال ده سال) پرداخت می شود پروژه را تحویل دهد. سپس بانک آن پروژه را در قالب پروژه های کوچک تر تعریف کرده، با چند پیمانکار قرارداد استصناع می بندد. قراردادهای استصناع بانک با پیمانکاران می تواند در زمان بندی متفاوت از استصناع اول (وزارتخانه با بانک) باشد. حتی بانک برای پایین آوردن قیمت قراردادها می تواند قراردادهای استصناع خود با پیمانکاران را به گونه ای طراحی کند که با اتمام پروژه تسویه حساب شود.

در این روش نیز وزارتخانه مربوطه به تناسب پیشرفت پروژه، اوراق بهادار استصناع را که به تناسب قرارداد دارای سر رسیدهایی- برای مثال یک تا ده سال- هستند در اختیار بانک قرار می دهد. بانک نیز می تواند در مواقع نیاز به نقدنگی، آن ها را در بازار ثانوی بفروشد و در مواقع مازاد نقدینگی از مردم بازخرید کند، کما اینکه می تواند صبر کند، در سر رسید مبلغ اسمی آن را از دولت دریافت کند.

 

مقدمه ای در مورد انواع صکوک

از جدیدترین محصولاتی که با استفاده از کاربردهای ساختاری در بازاهای مالی اسلامی به وجود آمده است، می‌توان اوراق صکوک را نام برد. در راستای طراحی اوراق بهادار با انعطافی که بتواند پاسخگوی انواع نیازهای تأمین مالی بنگاه های اقتصادی در بازار سرمایه و از سوی دیگر مطابق با اصول و استانداردهای اسلامی باشد، اندیشمندان مسلمان به فکر طراحی ابزارهای مالی اسلامی افتادند، و برای این منظور مطالعات گسترده‌ای بر روی عقود شرعی و قابلیت آنها برای ابزار سازی صورت گرفت تا با استفاده از آنها ابزارهای مالی جایگزین ابزارهایی چون اوراق قرضه و اوراق سهام ممتاز که به طور معمول مبتنی بر قرض با بهره و ربا هستند، طراحی کرد.

در همان حال، اوراق صکوک به عنوان یک ابزار سرمایه‌گذاری جایگزین برای اوراق بهادار با درآمد ثابت از قبیل اوراق قرضه که در شرع مقدس اسلام حرام می‌باشند، اعلام می شود.
متفکران مسلمان توانستند با رعایت ضوابط شرعی و نیازهای واقعی جوامع اسلامی، انواعی از ابزارهای مالی طراحی کنند، این ابزارها که برخی بیش از ده سال تجربة عملی دارد و برخی در حد ایده و فکر است به سه گروه تقسیم می‌شوند.

گروه نخست، ابزارهای مالی غیر انتفاعی که براساس قرارداد قرض الحسنه طراحی شده‌اند.
گروه دوم، ابزارهای مالی انتفاعی با نرخ‌های سود معین که براساس قراردادهای مبادله‌ای طراحی شده‌اند.
گروه سوم، ابزارهای مالی انتفاعی با نرخ‌های سود انتظاری که براساس قراردادهای مشارکتی طراحی شده‌اند.

 

هم‌ اکنون در بازارهای جهانی شاهد روند فزاینده استفاده از صکوک هستیم. به طوری که برخی از کشورهای غربی برای جذب منابع کشورهای اسلامی، اوراق بهادار صکوک را که فاقد هر گونه شبهه ربوی است، منتشر و برای پروژه‌های سرمایه‌گذاری خود از آن استفاده می‌کنند. حجم صکوک منتشر شده در سال 2000 حدود 336 میلیون دلار بوده که در سال 2006 بالغ بر 20 میلیارد دلار گردید. در سال 2006 ارزش بازار صکوک منتشر شده در جهان حدود 50 میلیارد دلار بوده است، (گزارش بانک توسعه اسلامی، 2006). رشد چشمگیر بازار صکوک در کشورهای اسلامی و حتی غربی گویای نقش برتر این ابزار تأمین مالی در مقابل سایر ابزارهای سنتی تأمین مالی بوده است.