صکوک ابزار تامین مالی اسلامی

صکوک ابزار تامین مالی اسلامی

مقدمه ای در مورد انواع صکوک

از جدیدترین محصولاتی که با استفاده از کاربردهای ساختاری در بازاهای مالی اسلامی به وجود آمده است، می‌توان اوراق صکوک را نام برد. در راستای طراحی اوراق بهادار با انعطافی که بتواند پاسخگوی انواع نیازهای تأمین مالی بنگاه های اقتصادی در بازار سرمایه و از سوی دیگر مطابق با اصول و استانداردهای اسلامی باشد، اندیشمندان مسلمان به فکر طراحی ابزارهای مالی اسلامی افتادند، و برای این منظور مطالعات گسترده‌ای بر روی عقود شرعی و قابلیت آنها برای ابزار سازی صورت گرفت تا با استفاده از آنها ابزارهای مالی جایگزین ابزارهایی چون اوراق قرضه و اوراق سهام ممتاز که به طور معمول مبتنی بر قرض با بهره و ربا هستند، طراحی کرد.

در همان حال، اوراق صکوک به عنوان یک ابزار سرمایه‌گذاری جایگزین برای اوراق بهادار با درآمد ثابت از قبیل اوراق قرضه که در شرع مقدس اسلام حرام می‌باشند، اعلام می شود.
متفکران مسلمان توانستند با رعایت ضوابط شرعی و نیازهای واقعی جوامع اسلامی، انواعی از ابزارهای مالی طراحی کنند، این ابزارها که برخی بیش از ده سال تجربة عملی دارد و برخی در حد ایده و فکر است به سه گروه تقسیم می‌شوند.

گروه نخست، ابزارهای مالی غیر انتفاعی که براساس قرارداد قرض الحسنه طراحی شده‌اند.
گروه دوم، ابزارهای مالی انتفاعی با نرخ‌های سود معین که براساس قراردادهای مبادله‌ای طراحی شده‌اند.
گروه سوم، ابزارهای مالی انتفاعی با نرخ‌های سود انتظاری که براساس قراردادهای مشارکتی طراحی شده‌اند.

 

هم‌ اکنون در بازارهای جهانی شاهد روند فزاینده استفاده از صکوک هستیم. به طوری که برخی از کشورهای غربی برای جذب منابع کشورهای اسلامی، اوراق بهادار صکوک را که فاقد هر گونه شبهه ربوی است، منتشر و برای پروژه‌های سرمایه‌گذاری خود از آن استفاده می‌کنند. حجم صکوک منتشر شده در سال 2000 حدود 336 میلیون دلار بوده که در سال 2006 بالغ بر 20 میلیارد دلار گردید. در سال 2006 ارزش بازار صکوک منتشر شده در جهان حدود 50 میلیارد دلار بوده است، (گزارش بانک توسعه اسلامی، 2006). رشد چشمگیر بازار صکوک در کشورهای اسلامی و حتی غربی گویای نقش برتر این ابزار تأمین مالی در مقابل سایر ابزارهای سنتی تأمین مالی بوده است.